Friedrich Bergius - Nobel za badanie wpływu wysokich ciśnień na przebieg reakcji chemicznych.

Friedrich Bergius urodził się 11 października 1884 roku w Złotnikach (Goldschmieden) pod Wrocławiem. Należał do starej, szanowanej rodziny naukowców, teologów i przemysłowców. Wśród jej przedstawicieli byli także dostojnicy wojskowi i urzędnicy. Jego dziad był profesorem ekonomii na Uniwersytecie Wrocławskim, a ojciec - właścicielem chemicznej fabryki w Goldschmieden. Bergius pobierał nauki we Wrocławiu; jeszcze będąc w szkole wykazywał duże zainteresowanie fabryką swego ojca, gdzie pod jego okiem poznawał rozmaite metody pracy nad technologią procesów chemicznych. Dzięki temu już w bardzo młodym wieku posiadał dobre podstawy teoretyczne i znajomość zagadnień przemysłowych. Przed wstąpieniem na uniwersytet został wysłany przez ojca na sześć miesięcy do zagłębia Ruhry, gdzie poznawał praktyczne aspekty szeroko rozumianej metalurgii. Było to dla niego bardzo owocne doświadczenie. W 1903 roku rozpoczął studia na Wydziale Chemicznym Uniwersytetu Wrocławskiego pod kierunkiem profesorów: Ladenburga, von Abegga i Herza. Po odbyciu rocznej służby wojskowej, w 1905 roku wstąpił na Uniwersytet w Lipsku, gdzie pod opieką prof. Hantzscha pracował nad swóoim doktoratem na temat :"Absolutny kwas siarkowy jako rozpuszczalnik". Naukowa atmosfera laboratoriów w Lipsku i Wrocławiu skłoniła Bergiusa do poświęcenia się karierze naukowej. Przez dwa następne lata pracował w Berlinie, w Instytucie Nernsta, a w 1909 przeniósł się na Politechnikę w Karlsruhe, gdzie u profesora Habera pracował nad problemem równowagi chemicznej w fazie gazowej i wpływem wysokich ciśnień na przebieg reakcji chemicznej. W 1909 roku rozpoczął swoje własne badania na Politechnice w Hanowerze. Wkrótce jednak tamtejsze pracownie okazały się niewystarczające, więc w 1910 roku założył prywatne laboratorium. Było ono stopniowo rozbudowywane o kolejne pracownie. Bergius zatrudniał tam licznych współpracowników. Najważniejszym osiągnięciem jego badań było uwodornianie węgla i olejów ciężkich pod wysokim ciśnieniem (w 1912 i 1913 roku). Niełatwo było znaleźć środki na utrzymanie tego laboratorium, zwłaszcza gdy trzeba było poszerzyć zasięg eksperymentów, aby stosować metody laboratoryjne w małej przemysłowej skali. Dlatego też w 1914 roku Bergius przyjął ofertę dr Karla Goldschmidta aby przenieść laboratorium do Essen, gdzie miało pracować w ramach firmy Th. Goldschmidt A.G. Wkrótce potem Bergius przyjął wykonawcze stanowisko w tej firmie. Przez krótki okres w 1911 Bergius wykładał reakcje gazów technicznych, teorię równowagi i metalurgię na Politechnice w Hanowerze. Jednak wybuch I wojny światowej oraz intensywny rozwój eksperymentów nad upłynnianiem węgla, uniemożliwiły mu dalszą działalność dydaktyczną. Od 1914 do 1921 r. mieszkał w Berlinie. Stosunkowo duża część badań nad rozwojem technicznego procesu uwodorniania w skali przemysłowej była przeprowadzona w Rheinau pod Mannheim. Wkrótce okazało się, że zakres tych prac badawczych jest zbyt wielki dla pojedynczej firmy; po zakończeniu wojny Bergius podjął starania, by pozyskać inne podmioty zdolne do współpracy nad rozwojem uwodorniania. Udało mu się nakłonić do kooperacji - oprócz grupy przedsiębiorstw niemieckich - Shell Trust i paru brytyjskich przedstawicieli przemysłu węglowego. Pomimo to, pełna odpowiedzialność i ryzyko związane z przyszłym rozwojem procesu spoczywała w tym krytycznym okresie badań na nim samym. W końcu, w 1927 roku, po sprawdzeniu praktycznych możliwości upłynniania węgla na dużą skalę, mógł potwierdzić wyniki własnych badań, a I.G. Farbenindustrie i Imperial Chemical Industries rozpoczęły produkcję przemysłową. Następnie Bergius poświęcił się badaniom nad procesem otrzymywania cukru z celulozy drzewnej, nad czym pracował już w czasie I wojny światowej. Udało mu się to przeprowadzić po 15 latach badań. Procesy na skalę przemysłową były prowadzone także w pracowniach Rheinau.  W drugiej połowie swojego zawodowego życia Bergius zadziwiająco intensywnie prowadził badania, zwłaszcza nad hydrolizą celulozy z drewna i z podobnych substancji w celu uzyskania cukru. Wydaje się, że specjalnym wyzwaniem były dla niego dobrze znane trudności w doświadczeniach ze stężonym kwasem solnym. Początkowo prowadzono eksperymenty tylko w Anglii, potem, w ciągu lat trzydziestych, udało się Bergiusowi przenieść je do Niemiec. Dążył przede wszystkim do zracjonalizowania procesu i zapewnienia całkowitego odzyskiwania zużytego kwasu solnego, czemu miało służyć specjalne skomplikowane urządzenie. W 1921 roku przeniósł się do Heidelbergu, aby mieszkać blisko Mannheim-Rheinau i jednocześnie być w kontakcie z Uniwersytetem w Heidelbergu. W ciągu swojego pracowitego i twórczego życia Bergius otrzymał wiele odznaczeń i honorów; należał do zarządów stowarzyszeń i rad nadzorczych wielu firm związanych z przemysłem węgla i nafty. W 1931 roku, wraz z Carlem Boschem, otrzymał Nagrodę Nobla "Za badanie wpływu wysokich ciśnień na przebieg reakcji chemicznych". Po II wojnie światowej nie mógł znaleźć w Niemczech pola do działalności odpowiadającej jego możliwościom i zdolnościom. W 1945 roku wyjechał do Argentyny, gdzie zmarł w Buenos Aires w 1949 roku. (km) (wg. Nobel Lectures, Chemistry 1922-1941, Elsevier Publishing Company, Amsterdam / za: "Pryzmat", pismo informacyjne Politechniki Wrocławskiej)

powrót / do góry

Fabryka benzyny syntetycznej w Policach może by nie powstała, gdyby nie badania naukowe niemieckiego uczonego, Friedricha Bergiusa.