Hydrierwerke Pölitz Aktiengesellschaft

Niemcy od początku XX stulecia interesowali się możliwością przetwarzania paliwa stałego w ciekłe. Duże zasoby węgla w Zagłębiu Ruhry i jednocześnie brak terenów roponośnych spowodowały, że taka forma pozyskiwania paliwa ciekłego była dla niemieckiego państwa, przemysłu bardzo ważna. W 1925 roku, po latach prób, koncern IG Farben Industrie w Leunie wyprodukował pierwsze tony benzyny syntetycznej dobrej jakości. W 6 lat później inżynier Friedrich Bergius za prace nad wytworzeniem benzyny otrzymał prestiżową nagrodę Nobla. W obliczu wybuchu wojny Niemcy zintensyfikowali prace nad budową kilkunastu olbrzymich zakładów wytwarzających paliwo ciekłe. Jednym z miejsc jakie wskazano na budowę koncernu były Police. Dostęp do wody, istniejąca sieć komunikacji kolejowej sprzyjały powstaniu zakładu. W Policach w latach 30. istniał zakład Norddeutsche Mineralölwerke GMbH, regenerujący nie zużyte do końca paliwa okrętowe. Na bazie tej firmy rozpoczęto w 1938 roku budowę wielkiej fabryki benzyny syntetycznej, jednego z największych zakładów Pomorza Zachodniego. Jednocześnie posiadając technologię inż. Bergiusa koncern IG Farben Industrie rozpoczął budowę 11 innych, tego samego przeznaczenia fabryk między innymi w Blachowni Śl. i Oświęcimiu. Przy budowie zakładu od podstaw pracowali z początku robotnicy najemni z Niemiec i Czechosłowacji. W momencie wybuchu II wojny światowej jasnym się stało, że do pracy w wielkim zakładzie zostaną zmuszeni więźniowie różnej narodowości, skupieni w jenieckich obozach pracy. Pracy było wiele, bo fabryka była ogromnym kolosem rozległym na 1500 hektarach powierzchni, między Policami a Jasienicą, z czego 200 hektarów stanowiła skomplikowana, zwarta zabudowa infrastruktury zakładowej - budowle nadziemne, podziemne, kanały z instalacją, rurami, ogromne silosy i studnie. Do tak dużego zakładu należało doprowadzić linię kolejową z bocznicą oraz dobrą drogę. Z czasem gdy nasiliły się naloty aliantów, rozpoczęto budowę dużych schronów dla kilkudziesięciu osób, oraz małe schrony dla wartowników. Wytwarzanie benzyny syntetycznej z paliwa stałego było procesem skomplikowanym i kosztownym. Mając jednak dostęp do złóż węgla na Śląsku, opracowaną technologię i bezpłatną siłę roboczą - Niemcom opłacał się taki sposób pozyskiwania paliwa ciekłego. Proces produkcyjny zaczynał się od kruszenia brył węgla w ogromnych młynach. Węgiel kruszono z dodatkiem odpowiednich rozpuszczalników i katalizatorów pod ciśnieniem około 200-300 atmosfer w temperaturze od 400 do 500 stopni Celsjusza. Otrzymana gęsta brunatna ciecz przechodziła dalej przez komory ciśnieniowe, hydrokrakingi i reformingi, następnie poddawano ją destylacji, czego końcowym efektem było paliwo uszlachetnione, wysokiej jakości. Najwyższej klasy benzynę otrzymywało lotnictwo - Luftwaffe. Dobrej jakości paliwo używały statki podwodne i nawodne Kriegsmarine. Oleje, smary były w użyciu armii lądowej. Aby uzyskać 1 tonę paliwa ciekłego, trzeba było zużyć 7 ton węgla, 2 tony poddawano procesowi uwodorowienia i dalszej obróbce, 5 ton służyło na wyprodukowanie energii mechanicznej i pary, niezbędnej w procesie produkcyjnym. Produktami ubocznymi w Hydrierwerke były pochodne smoły, sadza, odpadki. Przekazywano je przemysłowi farmaceutycznemu. Produkcja benzyny osiągała różne wielkości. W początkowym okresie produkowano około 2 milionów ton różnych paliw w ciągu roku. Na przełomie 1943/1944 roku produkcja była czterokrotnie większa. W szczytowym momencie na przełomie kwietnia i maja 1944 roku osiągała wysokość 2800 ton dziennie. Paliwo było odprowadzane rurociągiem nad Odrę, gdzie w porcie było tankowane na statki. Więźniowie zatrudnieni w fabryce najtrudniejszą pracę wykonywali przy produkcji produktów ubocznych - paku, lepiku, smoły. Szczególnie dokuczliwy, wręcz zabójczy był pył z paku, który u zatrudnionych przy nim robotników wywoływał chorobliwą pylicę, powodującą po dłuższej pracy śmierć. (Jan Matura, "Historia Polic od czasów najstarszego osadnictwa do II wojny światowej", Police 2002)

powrót / do góry

Obligacje Hydrierwerke Pölitz: